SPSS'de p değeri ne anlama gelir ?

BanaDediKi

Global Mod
Global Mod
26 Eki 2020
2,071
0
0
Çünkü p değeri veri miktarından etkilenir.

Çok büyük örneklemde küçük sapmalar istatistiksel olarak anlamlı hale gelebilir.

Çok küçük örneklemde ise gerçek bir sapmayı yakalamak zorlaşabilir.

Bu nedenle örneğin:

p = 0,20 → kesin normal

demek doğru değildir.

Aynı şekilde:

p = 0,01 → analiz yapılamaz

demek de doğru değildir.

Hangi yöntemin kullanılacağı, varsayım ihlalinin büyüklüğü ve araştırma sorusunun ne olduğu birlikte değerlendirilmelidir.

APA'nın eğitim materyallerinde de p değerlerinin yanı sıra etki büyüklüğü, güven aralıkları ve istatistiksel gücün dikkate alınması gerektiği belirtilmektedir.

Forumdaki Altın Kural: 0,05 Hakem Değil, Araçtır

Bence normal dağılım konusunda en kullanışlı zihinsel model şu:

0,05 bir sihirli kapı değildir.

Kapının bir tarafında “iyi veri”, diğer tarafında “kötü veri” yoktur.

0,05, belirli bir test ve varsayım altında kullanılan bir anlamlılık düzeyidir.

American Statistical Association da p değerlerinin tek başına bir etkinin büyüklüğünü veya pratik önemini ölçmediğini açıkça belirtmektedir.

Dolayısıyla tezinizde:

“Shapiro-Wilk testi sonucunda p > 0,05 olduğu için verilerin normal dağıldığı kabul edilmiştir.”

gibi bir ifade kullanılabilir; ancak bunu grafiksel inceleme ve araştırmanın bağlamıyla desteklemek çok daha güçlüdür.

Kısacası Normal Dağılım İçin p Kaç Olmalı?

Geleneksel α = 0,05 anlamlılık düzeyi kullanılıyorsa, normalite testlerinde:

p > 0,05 → normal dağılım varsayımını reddetmek için yeterli kanıt yok.

p < 0,05 → normal dağılım varsayımına karşı anlamlı kanıt var.

Ama en önemli cümle şu:

p > 0,05 “veri kesinlikle normaldir” anlamına gelmez.

İstatistik biraz da burada güzelleşiyor. Çünkü bize yalnızca “evet” veya “hayır” demek yerine belirsizliği düşünmeyi öğretiyor.

Sonuçta SPSS size yalnızca bir sayı verir.

O sayının ne anlama geldiğini ise araştırmacının bilgisi, yöntemi ve sağduyusu belirler.

Ve belki de istatistikte en tehlikeli soru “p kaç?” değil, “Peki bu p değerini neden böyle yorumladın?” sorusudur.

SPSS'de p Değeri Ne Anlama Gelir? Farklı Kültürler ve Toplumlar Açısından Kapsamlı Bir Bakış

SPSS'de p Değeri Ne Anlama Gelir? Bir Sayının Kültürler Arasında Yolculuğu

İlk kez SPSS kullandığımda en dikkat çekici şey grafikler değildi. O meşhur Sig. sütunuydu.

İnsan tabloya bakıyor, yanında 0,032 yazıyor ve ister istemez “Tamam, bu sayı benden ne istiyor?” diye düşünüyor.

İstatistiksel analizlerde p değeri küçük bir sayı olabilir ama taşıdığı yorum yükü oldukça büyüktür. Üstelik bu yorum yalnızca matematiksel değildir. Araştırmanın yapıldığı ülke, akademik gelenek, disiplin, örneklem, araştırma sorusu ve hatta bulguların toplumda nasıl kullanılacağı bile önem kazanabilir.

SPSS burada yalnızca hesaplama aracıdır. IBM'in dokümantasyonunda SPSS'in hipotez testleri ve veri analizleri için kullanılan bir istatistik yazılımı olduğu görülmektedir.

Fakat p değerinin ne anlama geldiğine karar veren şey yazılım değildir.

P Değeri Tam Olarak Neyi Söyler?

Basit bir örnek düşünelim.

Bir araştırmacı iki grubun ortalamalarının birbirinden farklı olup olmadığını araştırıyor.

Sıfır hipotezi:

“Gruplar arasında gerçek bir fark yoktur.”

Araştırma sonucunda:

p = 0,03

elde ediliyor.

Geleneksel 0,05 anlamlılık düzeyi kullanılıyorsa sonuç istatistiksel olarak anlamlı kabul edilebilir.

Ama burada çok önemli bir ayrıntı var:

p = 0,03, sıfır hipotezinin yanlış olma ihtimalinin %97 olduğu anlamına gelmez.

Benzer şekilde p değeri, “sonucun tesadüfen ortaya çıkma ihtimali” şeklinde basitçe okunmamalıdır. American Statistical Association, p değerinin incelenen hipotezin doğru olma olasılığını veya verinin yalnızca rastlantı nedeniyle ortaya çıkmış olma olasılığını doğrudan vermediğini özellikle vurgulamaktadır.

APA da p değerini, sıfır hipotezinin doğru olduğu varsayımı altında gözlenen sonucun ne ölçüde uyumsuz olduğunu değerlendirmeye yarayan bir kavram olarak açıklamaktadır.

Türkiye'deki Bir Tez ile Japonya'daki Bir Tez Aynı p Değerini Nasıl Okur?

Matematik açısından p = 0,04 her yerde p = 0,04'tür.

Türkiye'de 0,04 başka, Japonya'da 0,04 başka değildir.

Ancak araştırmanın bağlamı farklı olabilir.

Örneğin Türkiye'de eğitim bilimleri alanında yapılan bir araştırma öğretmenlerin iş doyumunu inceleyebilir. Japonya'da benzer bir araştırma çalışanların örgütsel bağlılığını ele alabilir. ABD'de ise aynı istatistiksel yaklaşım farklı bir sosyal politika sorusuna uygulanabilir.

Matematiksel test aynı mantığı taşısa da araştırma sorusunun toplumsal anlamı farklılaşır.

Bu ayrım çok önemli.

Çünkü p değeri kültürel değildir; fakat p değerinden çıkarılan bilimsel ve toplumsal anlam kültürel bağlamdan bağımsız değildir.

Örneğin aile ilişkileri, iş yaşamı, eğitim, toplumsal dayanışma veya bireysel başarı üzerine yapılan araştırmalarda kültürel normlar değişkenlerin nasıl ölçüldüğünü etkileyebilir.

Aynı “iş doyumu” ölçeği farklı toplumlarda aynı kavramı tamamen aynı şekilde yakalıyor mu?

Asıl ilginç soru belki de budur.

Erkekler Başarıya, Kadınlar İlişkilere mi Odaklanır?

Bu noktada toplumsal cinsiyet hakkında dikkatli olmak gerekiyor.

“Erkekler bireysel başarıyı önemser, kadınlar ilişkilere önem verir” şeklindeki kesin cümleler hem bilimsel açıdan fazla genelleyici hem de bireysel farklılıkları görmezden gelen ifadeler olur.

Daha dengeli bir yaklaşım şudur:

Bazı toplumlarda erkeklik ve kadınlık rolleri farklı başarı ölçütleriyle ilişkilendirilebilir. Ancak bu, bütün erkeklerin aynı şekilde düşündüğü veya bütün kadınların aynı davranışları sergilediği anlamına gelmez.

Bir erkek araştırmacı aile ilişkilerinin kültürel boyutlarına olağanüstü önem verebilir.

Bir kadın araştırmacı ise veri analizinde tamamen teknik ve sonuç odaklı ilerleyebilir.

Başka bir erkek ekip üyesi “Etki büyüklüğüne bakalım” derken, başka bir kadın ekip üyesi “Bu sonucun farklı sosyal gruplarda ne anlama geldiğini düşünelim” diyebilir.

Bunların hepsi mümkündür.

Dolayısıyla istatistiksel düşünceyi cinsiyet kalıplarına sıkıştırmak yerine farklı araştırmacı perspektiflerinin birbirini tamamlaması daha verimli bir çerçevedir.

Kültür p Değerini Değil, Araştırma Sorunuzu Şekillendirir

Bir Türk üniversitesinde öğrenci memnuniyeti araştırdığınızı düşünelim.

Sorunuz:

“Öğrencilerin çevrim içi eğitim memnuniyeti kampüse devam sıklığıyla ilişkili mi?”

Başka bir ülkede benzer soru sorulabilir.

Fakat “memnuniyet” kavramının kendisi farklı sosyal koşullardan etkilenebilir.