Sakin'ün Nasıl Olur? Sakin Kalmanın İncelikleri, İnsan İlişkileri ve Hayatın Küçük Delilikleri
Arkadaşlar, insanın sakin kalması gerçekten doğuştan gelen bir yetenek mi, yoksa hayatın karşısına çıkardığı tuhaf olaylara alışa alışa mı kazanılıyor? Bazen sabah kahveni dökmeden hazırlarsın, trafik açıktır, telefonun şarjı yüzde yüzdür ve dünya sana gülümser. Sonra birisi gelir, tam da en hassas anında, “Sana bir şey söyleyeceğim ama kızmak yok.” der. İşte o anda insanın sakinliği, sabır seviyesi ve içindeki filozof aynı anda sınava girer!
Öncelikle başlıktaki “Sakin'ün nasıl olur?” ifadesini, sakinliğin nasıl kazanıldığı ve insanın zor durumlarda nasıl daha kontrollü davranabileceği şeklinde ele alalım. Çünkü sakin olmak, her şeye sessiz kalmak veya hiçbir şeye tepki vermemek değildir. Asıl mesele, içimizdeki fırtına koparken dışarıdaki gemiyi kayalıklara çarptırmamaktır.
Peki bunu nasıl başaracağız? Biraz deneyim, biraz psikoloji, biraz mizah ve elbette hayatın bize sunduğu küçük çaplı sinir krizlerinden çıkarılan derslerle konuyu inceleyelim.
1. Sakin Olmak Ne Demektir? Her Şeye Eyvallah Demek Değil!
Toplumda sakin insan denildiğinde çoğu kişinin aklına konuşmayan, tartışmayan, kimseye itiraz etmeyen ve her şeye başını sallayan biri geliyor. Sanki sakinlik bir insanın karakterine yüklenmiş sessizlik uygulamasıymış gibi düşünülüyor. Oysa gerçek sakinlik, duygularını bastırmak yerine onları tanıyabilmek ve davranışlarını bilinçli biçimde seçebilmektir.
Örneğin iş yerinde bir arkadaşınız yaptığınız işi eleştirdiğinde iki farklı tepki verebilirsiniz. İlkinde hemen savunmaya geçer, sesinizi yükseltir ve “Sen önce kendi yaptıklarına bak!” diyerek tartışmayı başka bir boyuta taşırsınız. İkincisinde ise eleştirinin haklı bir tarafı olup olmadığını anlamaya çalışırsınız.
İkinci seçenek her zaman susmak anlamına gelmez. Eleştiri haksızsa sınırınızı net biçimde de çizebilirsiniz. Aradaki fark, cevabınızı öfkenin mi yoksa düşüncenin mi yönettiğidir.
Sakin bir insan hiç sinirlenmeyen insan değildir. Sinirlendiğinde ne yapacağını öğrenmiş insandır.
Üstelik sakinlik, bazı durumlarda cesaret gerektirir. Karşınızdaki kişiye bağırmadan itiraz etmek, haksızlığa uğradığınızda kendinizi savunmak ve gerektiğinde ortamdan uzaklaşmak da sakinliğin parçalarıdır.
Sizce sakin görünmek mi daha zor, yoksa gerçekten sakin kalabilmek mi?
2. Öfke Geldiğinde Beynimiz Neden Mantıklı Düşünmeyi Unutur?
Hiç sinirliyken söylediğiniz bir cümleyi beş dakika sonra geri almak istediğiniz oldu mu? Hani insanın ağzından çıkan kelimeler sanki kendi başına hareket eder, beyin ise olay yerine birkaç dakika geç gelir ya… İşte tam olarak bundan söz ediyoruz.
Yoğun stres ve öfke sırasında dikkatimiz daralabilir, olayları tehdit olarak algılama eğilimimiz artabilir ve düşünmeden tepki verme ihtimalimiz yükselebilir. Bu, herkesin her zaman kontrolünü kaybedeceği anlamına gelmez. Ancak duygusal yoğunluk yükseldiğinde düşünmek için kendimize alan açmak gerçekten işe yarayabilir.
Bunun için oldukça basit bir yöntem deneyebilirsiniz: Tepki vermeden önce kısa bir ara verin.
Telefonunuza gelen can sıkıcı mesaja hemen cevap yazmak yerine ekranı kapatın. Tartışma sırasında sesinizin yükseldiğini fark ettiğinizde birkaç yavaş nefes alın. Mümkünse konuşmaya devam etmeden önce kısa bir yürüyüş yapın.
Buradaki amaç duyguyu ortadan kaldırmak değil, duygunun davranışlarınızı tek başına yönetmesini önlemektir.
Mesela birisi size mesajla “Seninle konuşmamız gerekiyor.” yazdı. Daha ortada hiçbir açıklama yokken zihniniz bir anda on farklı felaket senaryosu üretmeye başladı. Belki işten çıkarılacaksınız, belki büyük bir hata yaptınız, belki de arkadaşınız yalnızca hafta sonu planını değiştirmek istiyor!
Beynimiz bazen eksik bilgiyi hayal gücüyle tamamlayan bir senaryo yazarı gibi çalışıyor. Üstelik senaryonun ilk taslağını genellikle en kötü ihtimallerle dolduruyor.
Bu yüzden kendinize şu soruyu sorun: “Şu anda bildiğim gerçek ne, benim tahminim ne?”
Bu küçük ayrım, gereksiz kaygıyı azaltmak ve daha sağlıklı tepki vermek için güçlü bir başlangıç olabilir.
3. Erkekler ve Kadınlar Sakin Kalma Konusunda Gerçekten Farklı mı?
Bu konu açıldığında forumlarda genellikle iki klasik yorum belirir. Birisi, “Erkekler çözüm üretir, kadınlar duygularıyla hareket eder.” der. Diğeri ise “Kadınlar her şeyi anlar, erkekler hiçbir şeyi anlamaz.” diye karşılık verir. Ardından konu sakin kalmaktan çıkar, kimin daha haklı olduğuna ilişkin olimpiyatlara dönüşür!
Gerçek hayatta insan davranışları bu kadar basit kategorilere sığmaz. Kişilik, yetiştirilme biçimi, yaşanmışlıklar, toplumsal beklentiler ve içinde bulunulan koşullar, bir kişinin stres karşısındaki tutumunu etkileyebilir. Cinsiyet üzerinden yapılan genellemeler, bireysel farklılıkları çoğu zaman görünmez hâle getirir.
Yine de farklı iletişim yaklaşımlarını örneklerle incelemek faydalıdır.
Diyelim ki bir çift hafta sonu seyahatine çıkacak ve rezervasyonlarıyla ilgili bir sorun yaşamış. Taraflardan biri hemen internetten alternatif otelleri araştırmaya, fiyatları karşılaştırmaya ve yeni bir rota oluşturmaya başlayabilir. Diğeri ise öncelikle yaşanan aksaklığın ikisini de ne kadar yorduğunu konuşmak, birbirlerini rahatlatmak ve birlikte karar vermek isteyebilir.
Bu iki yaklaşımın mutlaka erkeklere veya kadınlara ait olduğunu söyleyemeyiz. Her iki davranış da herkes tarafından sergilenebilir.
Üstelik en sağlıklı çözüm, bu iki yaklaşımın birleşmesinden çıkabilir. Önce yaşanan hayal kırıklığı anlaşılır, ardından seçenekler değerlendirilir ve ortak karar alınır.
Çözüm odaklı olmak duyguları görmezden gelmek değildir. Empatik olmak da çözüm üretmekten vazgeçmek anlamına gelmez.
Bazen bir insana ihtiyacı olan şey tavsiye değil, dinlenmektir. Bazen de uzun uzun konuşmak yerine önüne somut bir plan koymak rahatlatıcı olabilir. Önemli olan, karşımızdaki kişinin hangi desteğe ihtiyaç duyduğunu varsaymak yerine ona sormaktır.
Örneğin şu cümle birçok tartışmayı daha başlamadan yumuşatabilir:
“Şu anda seni dinlememi mi istersin, yoksa birlikte bir çözüm mü arayalım?”
Basit görünüyor ama ilişkilerde yanlış anlaşılmaların önemli bir kısmını azaltabilecek kadar işlevsel bir sorudur.
4. Günlük Hayatta Sakin Kalmanın Beş Küçük Yolu
Sakinlik yalnızca büyük krizlerde ihtiyaç duyduğumuz bir beceri değildir. Gün içinde biriken küçük gerginlikleri nasıl yönettiğimiz de genel ruh hâlimizi etkileyebilir.
Birinci yöntem: Üç nefeslik mola verin.
Sinirlendiğinizde burnunuzdan rahatça nefes alın ve nefesinizi yavaşça verin. Bunu birkaç kez tekrarlayın. Nefesinizi zorlamayın; amaç kendinizi daha fazla strese sokmak değil, dikkatinizi şimdiki ana döndürmektir.
İkinci yöntem: Her sorunu acil durum ilan etmeyin.
İnternetin beş dakika kesilmesiyle evin yanması aynı kategoride değerlendirilmemelidir. Elbette işlerimizin aksaması can sıkıcıdır. Ancak her aksaklığı felaket gibi yorumlamak, günün geri kalanını da gereksiz yere zorlaştırabilir.
Kendinize sorun: “Bu olay yarın aynı ölçüde önemli olacak mı?”
Cevap hayırsa enerjinizi daha değerli bir şeye ayırabilirsiniz.
Üçüncü yöntem: Uykunuzu ve fiziksel ihtiyaçlarınızı küçümsemeyin.
Aç, yorgun ve uykusuzken dünyanın bütün sorunları daha büyük görünebilir. Düzenli uyku, yeterli beslenme, hareket ve dinlenme, stresle başa çıkmayı destekleyen temel alışkanlıklardır.
Bazen insanın hayat felsefesini değiştirmesi gerekmiyordur; yalnızca öğle yemeğini yemesi gerekiyordur!
Dördüncü yöntem: Cevabınızı geciktirin.
Özellikle dijital iletişimde bu alışkanlık çok değerlidir. Sinirliyken yazılan bir mesaj, karşı tarafa gönderildiği anda kontrolümüzden çıkar. Yazdığınız cevabı taslaklarda bırakıp daha sonra yeniden okuyun. Hâlâ aynı şeyi söylemek istiyorsanız daha ölçülü bir dille ifade edebilirsiniz.
Beşinci yöntem: Kontrol edebildiklerinizle edemediklerinizi ayırın.
Trafiği, başkalarının davranışlarını veya geçmişte yaşananları her zaman değiştiremezsiniz. Ancak yola ne zaman çıkacağınızı, nasıl cevap vereceğinizi ve hangi sınırları koyacağınızı çoğu durumda belirleyebilirsiniz.
Arkadaşlar, insanın sakin kalması gerçekten doğuştan gelen bir yetenek mi, yoksa hayatın karşısına çıkardığı tuhaf olaylara alışa alışa mı kazanılıyor? Bazen sabah kahveni dökmeden hazırlarsın, trafik açıktır, telefonun şarjı yüzde yüzdür ve dünya sana gülümser. Sonra birisi gelir, tam da en hassas anında, “Sana bir şey söyleyeceğim ama kızmak yok.” der. İşte o anda insanın sakinliği, sabır seviyesi ve içindeki filozof aynı anda sınava girer!
Öncelikle başlıktaki “Sakin'ün nasıl olur?” ifadesini, sakinliğin nasıl kazanıldığı ve insanın zor durumlarda nasıl daha kontrollü davranabileceği şeklinde ele alalım. Çünkü sakin olmak, her şeye sessiz kalmak veya hiçbir şeye tepki vermemek değildir. Asıl mesele, içimizdeki fırtına koparken dışarıdaki gemiyi kayalıklara çarptırmamaktır.
Peki bunu nasıl başaracağız? Biraz deneyim, biraz psikoloji, biraz mizah ve elbette hayatın bize sunduğu küçük çaplı sinir krizlerinden çıkarılan derslerle konuyu inceleyelim.
1. Sakin Olmak Ne Demektir? Her Şeye Eyvallah Demek Değil!
Toplumda sakin insan denildiğinde çoğu kişinin aklına konuşmayan, tartışmayan, kimseye itiraz etmeyen ve her şeye başını sallayan biri geliyor. Sanki sakinlik bir insanın karakterine yüklenmiş sessizlik uygulamasıymış gibi düşünülüyor. Oysa gerçek sakinlik, duygularını bastırmak yerine onları tanıyabilmek ve davranışlarını bilinçli biçimde seçebilmektir.
Örneğin iş yerinde bir arkadaşınız yaptığınız işi eleştirdiğinde iki farklı tepki verebilirsiniz. İlkinde hemen savunmaya geçer, sesinizi yükseltir ve “Sen önce kendi yaptıklarına bak!” diyerek tartışmayı başka bir boyuta taşırsınız. İkincisinde ise eleştirinin haklı bir tarafı olup olmadığını anlamaya çalışırsınız.
İkinci seçenek her zaman susmak anlamına gelmez. Eleştiri haksızsa sınırınızı net biçimde de çizebilirsiniz. Aradaki fark, cevabınızı öfkenin mi yoksa düşüncenin mi yönettiğidir.
Sakin bir insan hiç sinirlenmeyen insan değildir. Sinirlendiğinde ne yapacağını öğrenmiş insandır.
Üstelik sakinlik, bazı durumlarda cesaret gerektirir. Karşınızdaki kişiye bağırmadan itiraz etmek, haksızlığa uğradığınızda kendinizi savunmak ve gerektiğinde ortamdan uzaklaşmak da sakinliğin parçalarıdır.
Sizce sakin görünmek mi daha zor, yoksa gerçekten sakin kalabilmek mi?
2. Öfke Geldiğinde Beynimiz Neden Mantıklı Düşünmeyi Unutur?
Hiç sinirliyken söylediğiniz bir cümleyi beş dakika sonra geri almak istediğiniz oldu mu? Hani insanın ağzından çıkan kelimeler sanki kendi başına hareket eder, beyin ise olay yerine birkaç dakika geç gelir ya… İşte tam olarak bundan söz ediyoruz.
Yoğun stres ve öfke sırasında dikkatimiz daralabilir, olayları tehdit olarak algılama eğilimimiz artabilir ve düşünmeden tepki verme ihtimalimiz yükselebilir. Bu, herkesin her zaman kontrolünü kaybedeceği anlamına gelmez. Ancak duygusal yoğunluk yükseldiğinde düşünmek için kendimize alan açmak gerçekten işe yarayabilir.
Bunun için oldukça basit bir yöntem deneyebilirsiniz: Tepki vermeden önce kısa bir ara verin.
Telefonunuza gelen can sıkıcı mesaja hemen cevap yazmak yerine ekranı kapatın. Tartışma sırasında sesinizin yükseldiğini fark ettiğinizde birkaç yavaş nefes alın. Mümkünse konuşmaya devam etmeden önce kısa bir yürüyüş yapın.
Buradaki amaç duyguyu ortadan kaldırmak değil, duygunun davranışlarınızı tek başına yönetmesini önlemektir.
Mesela birisi size mesajla “Seninle konuşmamız gerekiyor.” yazdı. Daha ortada hiçbir açıklama yokken zihniniz bir anda on farklı felaket senaryosu üretmeye başladı. Belki işten çıkarılacaksınız, belki büyük bir hata yaptınız, belki de arkadaşınız yalnızca hafta sonu planını değiştirmek istiyor!
Beynimiz bazen eksik bilgiyi hayal gücüyle tamamlayan bir senaryo yazarı gibi çalışıyor. Üstelik senaryonun ilk taslağını genellikle en kötü ihtimallerle dolduruyor.
Bu yüzden kendinize şu soruyu sorun: “Şu anda bildiğim gerçek ne, benim tahminim ne?”
Bu küçük ayrım, gereksiz kaygıyı azaltmak ve daha sağlıklı tepki vermek için güçlü bir başlangıç olabilir.
3. Erkekler ve Kadınlar Sakin Kalma Konusunda Gerçekten Farklı mı?
Bu konu açıldığında forumlarda genellikle iki klasik yorum belirir. Birisi, “Erkekler çözüm üretir, kadınlar duygularıyla hareket eder.” der. Diğeri ise “Kadınlar her şeyi anlar, erkekler hiçbir şeyi anlamaz.” diye karşılık verir. Ardından konu sakin kalmaktan çıkar, kimin daha haklı olduğuna ilişkin olimpiyatlara dönüşür!
Gerçek hayatta insan davranışları bu kadar basit kategorilere sığmaz. Kişilik, yetiştirilme biçimi, yaşanmışlıklar, toplumsal beklentiler ve içinde bulunulan koşullar, bir kişinin stres karşısındaki tutumunu etkileyebilir. Cinsiyet üzerinden yapılan genellemeler, bireysel farklılıkları çoğu zaman görünmez hâle getirir.
Yine de farklı iletişim yaklaşımlarını örneklerle incelemek faydalıdır.
Diyelim ki bir çift hafta sonu seyahatine çıkacak ve rezervasyonlarıyla ilgili bir sorun yaşamış. Taraflardan biri hemen internetten alternatif otelleri araştırmaya, fiyatları karşılaştırmaya ve yeni bir rota oluşturmaya başlayabilir. Diğeri ise öncelikle yaşanan aksaklığın ikisini de ne kadar yorduğunu konuşmak, birbirlerini rahatlatmak ve birlikte karar vermek isteyebilir.
Bu iki yaklaşımın mutlaka erkeklere veya kadınlara ait olduğunu söyleyemeyiz. Her iki davranış da herkes tarafından sergilenebilir.
Üstelik en sağlıklı çözüm, bu iki yaklaşımın birleşmesinden çıkabilir. Önce yaşanan hayal kırıklığı anlaşılır, ardından seçenekler değerlendirilir ve ortak karar alınır.
Çözüm odaklı olmak duyguları görmezden gelmek değildir. Empatik olmak da çözüm üretmekten vazgeçmek anlamına gelmez.
Bazen bir insana ihtiyacı olan şey tavsiye değil, dinlenmektir. Bazen de uzun uzun konuşmak yerine önüne somut bir plan koymak rahatlatıcı olabilir. Önemli olan, karşımızdaki kişinin hangi desteğe ihtiyaç duyduğunu varsaymak yerine ona sormaktır.
Örneğin şu cümle birçok tartışmayı daha başlamadan yumuşatabilir:
“Şu anda seni dinlememi mi istersin, yoksa birlikte bir çözüm mü arayalım?”
Basit görünüyor ama ilişkilerde yanlış anlaşılmaların önemli bir kısmını azaltabilecek kadar işlevsel bir sorudur.
4. Günlük Hayatta Sakin Kalmanın Beş Küçük Yolu
Sakinlik yalnızca büyük krizlerde ihtiyaç duyduğumuz bir beceri değildir. Gün içinde biriken küçük gerginlikleri nasıl yönettiğimiz de genel ruh hâlimizi etkileyebilir.
Birinci yöntem: Üç nefeslik mola verin.
Sinirlendiğinizde burnunuzdan rahatça nefes alın ve nefesinizi yavaşça verin. Bunu birkaç kez tekrarlayın. Nefesinizi zorlamayın; amaç kendinizi daha fazla strese sokmak değil, dikkatinizi şimdiki ana döndürmektir.
İkinci yöntem: Her sorunu acil durum ilan etmeyin.
İnternetin beş dakika kesilmesiyle evin yanması aynı kategoride değerlendirilmemelidir. Elbette işlerimizin aksaması can sıkıcıdır. Ancak her aksaklığı felaket gibi yorumlamak, günün geri kalanını da gereksiz yere zorlaştırabilir.
Kendinize sorun: “Bu olay yarın aynı ölçüde önemli olacak mı?”
Cevap hayırsa enerjinizi daha değerli bir şeye ayırabilirsiniz.
Üçüncü yöntem: Uykunuzu ve fiziksel ihtiyaçlarınızı küçümsemeyin.
Aç, yorgun ve uykusuzken dünyanın bütün sorunları daha büyük görünebilir. Düzenli uyku, yeterli beslenme, hareket ve dinlenme, stresle başa çıkmayı destekleyen temel alışkanlıklardır.
Bazen insanın hayat felsefesini değiştirmesi gerekmiyordur; yalnızca öğle yemeğini yemesi gerekiyordur!
Dördüncü yöntem: Cevabınızı geciktirin.
Özellikle dijital iletişimde bu alışkanlık çok değerlidir. Sinirliyken yazılan bir mesaj, karşı tarafa gönderildiği anda kontrolümüzden çıkar. Yazdığınız cevabı taslaklarda bırakıp daha sonra yeniden okuyun. Hâlâ aynı şeyi söylemek istiyorsanız daha ölçülü bir dille ifade edebilirsiniz.
Beşinci yöntem: Kontrol edebildiklerinizle edemediklerinizi ayırın.
Trafiği, başkalarının davranışlarını veya geçmişte yaşananları her zaman değiştiremezsiniz. Ancak yola ne zaman çıkacağınızı, nasıl cevap vereceğinizi ve hangi sınırları koyacağınızı çoğu durumda belirleyebilirsiniz.