Burada ilginç olan, objektif bekleme süresi aynı olsa bile öznel bekleme süresinin farklılaşmasıdır.
Bu konu ulaşım psikolojisinde önemlidir. İnsanlar yalnızca ne kadar beklediklerini değil, beklerken ne yaptıklarını ve beklemenin ne kadar öngörülebilir olduğunu da dikkate alırlar.
Örneğin 10 dakikalık bir gecikmenin nedenini bilen kişi, aynı 10 dakikalık belirsiz beklemeye kıyasla daha az rahatsız olabilir.
Bu yüzden sabırsızlığın önemli tetikleyicilerinden biri yalnızca süre değil, belirsizliktir.
“5 dakika sonra sıra sizde” denmesiyle “Ne zaman sıra geleceği belli değil” denmesi psikolojik açıdan aynı deneyim değildir.
İş Hayatında Sabırsız İnsan Her Zaman Sorun mu?
İş yerinde sabırsızlık konusu özellikle ilginçtir. Çünkü hızlı sonuç alma isteği bazı durumlarda üretkenliğe katkı sağlayabilir.
Örneğin proje yöneticisi bir haftadır bekleyen onayın hızlandırılmasını isteyebilir. Satış çalışanı müşteriye zamanında dönmek için hızlı davranabilir. Bir teknisyen arızanın giderilmesi için gecikmeye tahammül etmeyebilir.
Bu örneklerde “sabırsızlık” olarak görünen davranış aslında zaman hassasiyeti olabilir.
Ancak hızın tek hedef haline gelmesi başka problemler yaratabilir. Bir raporu birkaç saat erken teslim etmek uğruna verilerin kontrol edilmemesi, kısa vadede hızlı görünürken uzun vadede daha fazla iş çıkarabilir.
Burada önemli bir denge vardır:
Hız + doğruluk + iletişim = sürdürülebilir sonuç.
Sadece hız üzerinden değerlendirilen çalışma kültürü, çalışanları sürekli acil durum modunda tutabilir. Bu da uzun vadede stres ve tükenmişlik riskleriyle ilişkilendirilebilir.
Dolayısıyla forumlarda “Sabırsız insan başarılı olur mu?” sorusunu sorarken aslında daha doğru soru şu olabilir:
Hangi durumlarda hızlı davranmak avantaj, hangi durumlarda ise hata kaynağıdır?
Sabırsızlık ile Tahammülsüzlük Arasındaki Fark
Bu iki kavram çoğu zaman birbirinin yerine kullanılıyor.
Sabırsız bir kişi “Sonucu artık görmek istiyorum” diyebilir.
Tahammülsüz bir kişi ise “Sen neden hâlâ bunu yapıyorsun?” şeklinde karşı tarafa yönelik tepki gösterebilir.
Aradaki fark küçümsenmemeli.
İlk davranış kişinin kendi beklentisiyle ilgilidir. İkincisinde başka insanların davranışlarına yönelik değerlendirme bulunur.
Bu nedenle sabırsızlık her zaman başkalarına zarar veren bir özellik değildir. Bir insan kendi içinde huzursuz olabilir fakat bunu çevresine yansıtmayabilir.
Buna karşılık sabırsızlığın öfke, küçümseme veya saldırgan iletişimle birleşmesi ilişkileri daha fazla zorlayabilir.
Sabırsızlık Günümüzde Neden Daha Görünür Hale Geldi?
Akıllı telefonlar, hızlı internet, çevrim içi alışveriş ve anlık mesajlaşma insanların beklentilerini değiştirdi.
Bir mesajın karşı tarafa saniyeler içinde ulaşması, cevabın da saniyeler içinde gelmesi gerektiği anlamına gelmiyor. Fakat teknolojik olanaklar arttıkça beklentiler de değişebiliyor.
Daha önce günler sürebilecek bir işlemin birkaç dakikada yapılabilmesi, eski bekleme sürelerini zihinsel olarak daha “uzun” hissettirebilir.
Örneğin internet üzerinden verilen bir siparişin aynı gün teslim edilmesine alışan bir tüketici için birkaç günlük teslimat daha uzun algılanabilir. Burada hizmetin objektif olarak kötüleşmesi gerekmiyor; referans noktası değişiyor.
Davranışsal ekonomi açısından benim dikkat çekici bulduğum nokta tam olarak bu: İnsanların sabır düzeyi yalnızca karakterleriyle değil, içinde yaşadıkları sistemin hız standardıyla da şekilleniyor.
Sabırsız Bir İnsan Kendini Nasıl Değerlendirmeli?
Öncelikle “Ben sabırsızım” demek tek başına yeterli bir açıklama değildir.
Daha yararlı sorular şunlar olabilir:
Çünkü bazı insanların temel problemi zaman değildir. Kontrolün kendilerinde olmamasıdır.
Sonucun ne zaman geleceğini bilmeyen kişi, bekleme süresini olduğundan daha uzun hissedebilir. Bu nedenle sabırsızlıkla başa çıkmanın yollarından biri yalnızca “daha sabırlı ol” demek değil, belirsizliği azaltmaktır.
Sabırsızlık Bir Kusur mu, Yoksa Yönetilmesi Gereken Bir Eğilim mi?
Sabırsızlığı tamamen olumlu veya tamamen olumsuz bir özellik olarak değerlendirmek yerine, davranışın sonuçlarına bakmak daha anlamlıdır.
Bir kişi hızlı hareket ediyor, zaman kaybını azaltıyor ve gerektiğinde karar alıyorsa bu özellik işine yarayabilir.
Ancak aynı kişi başkalarının sözünü kesiyor, ayrıntıları kontrol etmiyor, sürekli öfkeleniyor veya yakın ilişkilerinde karşısındaki insanlara baskı yapıyorsa aynı eğilim problem yaratabilir.
Burada psikoloji, davranış ekonomisi, iş yönetimi ve sosyoloji aynı noktada buluşuyor: Bir davranışın anlamı bağlamdan bağımsız değildir.
Bu nedenle “Sabırsız kişiye ne denir?” sorusunun en kısa cevabı “sabırsız” olsa da, insan davranışını anlamak için bundan çok daha fazlasına bakmak gerekiyor.
Sabırsız kişi aceleci olabilir, tez canlı olabilir, zaman baskısı altında olabilir, belirsizliğe tahammülü düşük olabilir veya yalnızca içinde bulunduğu koşullardan dolayı o anda beklemek istemiyor olabilir.
Asıl mesele, bu davranışın kişinin yaşamında ne işe yaradığı ve hangi noktada maliyet üretmeye başladığıdır.
Forumda Tartışmaya Açalım: Sizce Sabırsızlık Nerede Başlıyor?
Siz bir insanı hangi noktada “sabırsız” olarak nitelendiriyorsunuz?
Birinin birkaç dakika beklemek istememesi mi sabırsızlıktır, yoksa beklerken sürekli söylenmesi mi?
Hızlı karar veren insanı aceleci olarak mı, yoksa pratik biri olarak mı görüyorsunuz?
İş hayatında sürekli “hemen olsun” diyen bir yöneticiyle çalıştınız mı? Bu yaklaşım işleri hızlandırdı mı, yoksa hata ve stres mi oluşturdu?
Bir başka ilginç soru da şu: Sabırsızlığımızın ne kadarı gerçekten kişiliğimizden, ne kadarı yaşadığımız hızlı dünyadan kaynaklanıyor?
Belki de “sabırsız insan” dediğimiz kişilerin tamamı aynı davranış biçimine sahip değil. Kimi zamanı önemser, kimi belirsizlikten hoşlanmaz, kimi hızlı sonuç almak ister, kimi ise çevresindekilerin yavaşlığından rahatsız olur.
Bu ayrımları yaptığımızda, sabırsızlığı bir etiket olmaktan çıkarıp anlaşılabilir bir insan davranışı olarak değerlendirmek mümkün hale geliyor.
Kaynaklar:
Bu konu ulaşım psikolojisinde önemlidir. İnsanlar yalnızca ne kadar beklediklerini değil, beklerken ne yaptıklarını ve beklemenin ne kadar öngörülebilir olduğunu da dikkate alırlar.
Örneğin 10 dakikalık bir gecikmenin nedenini bilen kişi, aynı 10 dakikalık belirsiz beklemeye kıyasla daha az rahatsız olabilir.
Bu yüzden sabırsızlığın önemli tetikleyicilerinden biri yalnızca süre değil, belirsizliktir.
“5 dakika sonra sıra sizde” denmesiyle “Ne zaman sıra geleceği belli değil” denmesi psikolojik açıdan aynı deneyim değildir.
İş Hayatında Sabırsız İnsan Her Zaman Sorun mu?
İş yerinde sabırsızlık konusu özellikle ilginçtir. Çünkü hızlı sonuç alma isteği bazı durumlarda üretkenliğe katkı sağlayabilir.
Örneğin proje yöneticisi bir haftadır bekleyen onayın hızlandırılmasını isteyebilir. Satış çalışanı müşteriye zamanında dönmek için hızlı davranabilir. Bir teknisyen arızanın giderilmesi için gecikmeye tahammül etmeyebilir.
Bu örneklerde “sabırsızlık” olarak görünen davranış aslında zaman hassasiyeti olabilir.
Ancak hızın tek hedef haline gelmesi başka problemler yaratabilir. Bir raporu birkaç saat erken teslim etmek uğruna verilerin kontrol edilmemesi, kısa vadede hızlı görünürken uzun vadede daha fazla iş çıkarabilir.
Burada önemli bir denge vardır:
Hız + doğruluk + iletişim = sürdürülebilir sonuç.
Sadece hız üzerinden değerlendirilen çalışma kültürü, çalışanları sürekli acil durum modunda tutabilir. Bu da uzun vadede stres ve tükenmişlik riskleriyle ilişkilendirilebilir.
Dolayısıyla forumlarda “Sabırsız insan başarılı olur mu?” sorusunu sorarken aslında daha doğru soru şu olabilir:
Hangi durumlarda hızlı davranmak avantaj, hangi durumlarda ise hata kaynağıdır?
Sabırsızlık ile Tahammülsüzlük Arasındaki Fark
Bu iki kavram çoğu zaman birbirinin yerine kullanılıyor.
Sabırsız bir kişi “Sonucu artık görmek istiyorum” diyebilir.
Tahammülsüz bir kişi ise “Sen neden hâlâ bunu yapıyorsun?” şeklinde karşı tarafa yönelik tepki gösterebilir.
Aradaki fark küçümsenmemeli.
İlk davranış kişinin kendi beklentisiyle ilgilidir. İkincisinde başka insanların davranışlarına yönelik değerlendirme bulunur.
Bu nedenle sabırsızlık her zaman başkalarına zarar veren bir özellik değildir. Bir insan kendi içinde huzursuz olabilir fakat bunu çevresine yansıtmayabilir.
Buna karşılık sabırsızlığın öfke, küçümseme veya saldırgan iletişimle birleşmesi ilişkileri daha fazla zorlayabilir.
Sabırsızlık Günümüzde Neden Daha Görünür Hale Geldi?
Akıllı telefonlar, hızlı internet, çevrim içi alışveriş ve anlık mesajlaşma insanların beklentilerini değiştirdi.
Bir mesajın karşı tarafa saniyeler içinde ulaşması, cevabın da saniyeler içinde gelmesi gerektiği anlamına gelmiyor. Fakat teknolojik olanaklar arttıkça beklentiler de değişebiliyor.
Daha önce günler sürebilecek bir işlemin birkaç dakikada yapılabilmesi, eski bekleme sürelerini zihinsel olarak daha “uzun” hissettirebilir.
Örneğin internet üzerinden verilen bir siparişin aynı gün teslim edilmesine alışan bir tüketici için birkaç günlük teslimat daha uzun algılanabilir. Burada hizmetin objektif olarak kötüleşmesi gerekmiyor; referans noktası değişiyor.
Davranışsal ekonomi açısından benim dikkat çekici bulduğum nokta tam olarak bu: İnsanların sabır düzeyi yalnızca karakterleriyle değil, içinde yaşadıkları sistemin hız standardıyla da şekilleniyor.
Sabırsız Bir İnsan Kendini Nasıl Değerlendirmeli?
Öncelikle “Ben sabırsızım” demek tek başına yeterli bir açıklama değildir.
Daha yararlı sorular şunlar olabilir:
[]En çok hangi durumlarda sabırsızlanıyorum?
[]Beklediğim şey gerçekten gecikiyor mu?
[]Beklemek zorunda olduğum süreyi biliyor muyum?
[]Sabırsızlığımı başkalarına nasıl yansıtıyorum?
[]Hızlı karar verdiğimde kaç kez sonradan pişman oluyorum?
[]Sabırsızlığım beni daha üretken mi yapıyor, yoksa daha fazla hata mı yaptırıyor?
- Asıl rahatsız olduğum şey beklemek mi, belirsizlik mi?
Çünkü bazı insanların temel problemi zaman değildir. Kontrolün kendilerinde olmamasıdır.
Sonucun ne zaman geleceğini bilmeyen kişi, bekleme süresini olduğundan daha uzun hissedebilir. Bu nedenle sabırsızlıkla başa çıkmanın yollarından biri yalnızca “daha sabırlı ol” demek değil, belirsizliği azaltmaktır.
Sabırsızlık Bir Kusur mu, Yoksa Yönetilmesi Gereken Bir Eğilim mi?
Sabırsızlığı tamamen olumlu veya tamamen olumsuz bir özellik olarak değerlendirmek yerine, davranışın sonuçlarına bakmak daha anlamlıdır.
Bir kişi hızlı hareket ediyor, zaman kaybını azaltıyor ve gerektiğinde karar alıyorsa bu özellik işine yarayabilir.
Ancak aynı kişi başkalarının sözünü kesiyor, ayrıntıları kontrol etmiyor, sürekli öfkeleniyor veya yakın ilişkilerinde karşısındaki insanlara baskı yapıyorsa aynı eğilim problem yaratabilir.
Burada psikoloji, davranış ekonomisi, iş yönetimi ve sosyoloji aynı noktada buluşuyor: Bir davranışın anlamı bağlamdan bağımsız değildir.
Bu nedenle “Sabırsız kişiye ne denir?” sorusunun en kısa cevabı “sabırsız” olsa da, insan davranışını anlamak için bundan çok daha fazlasına bakmak gerekiyor.
Sabırsız kişi aceleci olabilir, tez canlı olabilir, zaman baskısı altında olabilir, belirsizliğe tahammülü düşük olabilir veya yalnızca içinde bulunduğu koşullardan dolayı o anda beklemek istemiyor olabilir.
Asıl mesele, bu davranışın kişinin yaşamında ne işe yaradığı ve hangi noktada maliyet üretmeye başladığıdır.
Forumda Tartışmaya Açalım: Sizce Sabırsızlık Nerede Başlıyor?
Siz bir insanı hangi noktada “sabırsız” olarak nitelendiriyorsunuz?
Birinin birkaç dakika beklemek istememesi mi sabırsızlıktır, yoksa beklerken sürekli söylenmesi mi?
Hızlı karar veren insanı aceleci olarak mı, yoksa pratik biri olarak mı görüyorsunuz?
İş hayatında sürekli “hemen olsun” diyen bir yöneticiyle çalıştınız mı? Bu yaklaşım işleri hızlandırdı mı, yoksa hata ve stres mi oluşturdu?
Bir başka ilginç soru da şu: Sabırsızlığımızın ne kadarı gerçekten kişiliğimizden, ne kadarı yaşadığımız hızlı dünyadan kaynaklanıyor?
Belki de “sabırsız insan” dediğimiz kişilerin tamamı aynı davranış biçimine sahip değil. Kimi zamanı önemser, kimi belirsizlikten hoşlanmaz, kimi hızlı sonuç almak ister, kimi ise çevresindekilerin yavaşlığından rahatsız olur.
Bu ayrımları yaptığımızda, sabırsızlığı bir etiket olmaktan çıkarıp anlaşılabilir bir insan davranışı olarak değerlendirmek mümkün hale geliyor.
Kaynaklar:
[]American Heart Association – A tipi davranış örüntüsü, stres ve kalp-damar sağlığı üzerine bilimsel değerlendirmeler.
[]American Psychological Association (APA) – Stres, davranış ve insan psikolojisi üzerine araştırma ve açıklamalar.
[]Frederick, S., Loewenstein, G. & O'Donoghue, T. (2002). “Time Discounting and Time Preference: A Critical Review”, Journal of Economic Literature.
[]Mischel, W., Ebbesen, E. B. & Raskoff Zeiss, A. (1972). “Cognitive and Attentional Mechanisms in Delay of Gratification”, Journal of Personality and Social Psychology.
- World Health Organization – Stres ve ruhsal iyilik hali üzerine genel bilimsel kaynaklar.